İsmail Gaspıralı ...
Yalnızca, rus işgalindeki Türk'lerin değil, bütün esir Müslümanların sesi olmayı başarabilmiş İsmail Gaspıralı, yaptığı Turan tanımı ile hala her milliyetçinin ezberindedir.1.Dünya savaşı öncesi, kıpırdanmaya başlayan Türk dünyasında milli benliğe dönüşün ve yeni usul eğitimin önemini anlatmayı kendine görev edinmiş Gaspıralı; basının gerekliliğini o yıllarda fark etmiştir. Yayınladığı gazete ve dergilerle milliyetçi fikriyatı aşılamaya çalışırken, topladığı İslam Şuralarıyla rusya işgalindeki Müslümanların birlikte hareket etmesini sağlamıştır. Kırım Bahçesaray'dan yayılan Türk'ün altın ilim ışığından, kadın-erkek herkesin faydalanması gerektiğini savunan İsmail Bey, yaptığı Avrupa seyahatlerini hikâyeler halinde okuyucularına aktarırken; Müslüman Türk âleminin üzerinden, boşvericiliğin ve ezberci mektep eğitiminin bir an evvel kaldırılmasını arzulamıştır.
Günümüzde, millet sevgisini yüreğinde, vatan kaygısını zihninde taşıyanların mutlaka bilmesi gereken Gaspıralı'nın, Osmanlı İmparatorluğu'na bakışı ve Devlet-i Aliyye ile ilgili tespitleri de oldukça manidardır. Neşrettiği eserler okunurken, o günün büyük devletleri ve Türk-İslam âlemiyle ilgili bilgiler rahatlıkla elde edilebilmektedir. Çıkarmış olduğu Tercüman gazetesini okutabilmek için neredeyse kapı kapı dolaşması; yaptığı ilk milli organizasyon olan Tatar Şiir Meclisine sadece üç kişi gelmesine rağmen yılmadan çalışması takdire şayandır. Farklı şehirlerde, geniş katılımlarla düzenlenen İslam şuraları ise İsmail Bey'in emeklerinin boşa gitmediğinin işaretidir.
.
Yazılarında özellikle Türk dünyası’nın ortak bir dil kullanması üzerinde duran Gaspıralı'nın, bu ideali halen gerçekleştirilmeyi beklemektedir. Çünkü dil birliği sağlanmadan, fikirde ve işte birlik sağlanması mümkün olmayacaktır… Yıllar önce Bahçesaray'dan ''Dilsiz kişinin, davuşu çıkmaz. (Dilsiz insanın, sesi çıkmaz)'' diye sedalanan öğüt, hala Türk dünyasında yankılanmaktadır.
.Yazılarında özellikle Türk dünyası’nın ortak bir dil kullanması üzerinde duran Gaspıralı'nın, bu ideali halen gerçekleştirilmeyi beklemektedir. Çünkü dil birliği sağlanmadan, fikirde ve işte birlik sağlanması mümkün olmayacaktır… Yıllar önce Bahçesaray'dan ''Dilsiz kişinin, davuşu çıkmaz. (Dilsiz insanın, sesi çıkmaz)'' diye sedalanan öğüt, hala Türk dünyasında yankılanmaktadır.
.
"İsmail Gaspıralı'nın Seçilmiş Eserler II: Fikri Eserleri" isimli eserinin özeti için aşağıdaki linki kullanabilirsiniz,
.
